Achtergrond

Inventarisatie van karakteristieke en cultuurhistorisch waardevolle panden

Het Oversticht kan helpen bij een inventarisatie van karakteristieke en cultuurhistorisch waardevolle panden. Soms is hiervoor een directe aanleiding, zoals enkele jaren geleden bij de de gemeenten Zwolle, Zwartewaterland en Kampen. Hier was actualisatie van het bestemmingsplan voor het Nationaal Landschap de IJsseldelta aanleiding om cultuurhistorisch waardevolle bouwwerken en ensembles te inventariseren. De uitkomst van alle inventarisaties is een lijst van meest bijzondere, opvallende, kenmerkende erven en bebouwing die een duidelijke relatie met zijn omgeving (erf, landschap en regio) heeft.

Gepubliceerd20-03-2018

Voor de karakteristieke bebouwing en erven is het belangrijk dat ze goed onderhouden worden. Daarom is het belangrijk dat er nieuwe functies gerealiseerd kunnen worden in deze gebouwen, als de agrarische bedrijfsvoering is gestopt. Soms blijft alleen een woonfunctie over, maar in andere gevallen krijgen nieuwe economische functies een plek in de Voormalige Agrarische Bebouwing (VAB).
De inventarisatie van panden en erven kan helpen om de karakteristieke elementen of erf-ensembles te herstellen of verder te versterken bij het ontwikkelen van nieuwe functies, maar ook bij schaalvergroting op blijvend agrarische erven. Het is bedoeld als inspiratiebron.
Dit wil niet zeggen dat de agrarische bebouwing die uiteindelijk niet op de lijst voorkomt geen waarde heeft en geen aandacht verdient. Het gaat dan bijvoorbeeld om boerderijen waarvan de erven erg verschraald of geheel verdwenen zijn. Hier liggen kansen om de erven te herstellen en de boerderijen op een goede manier te hergebruiken, aan te passen of liefst voor sloop te behoeden.

Heldere communicatie
Het is aan een gemeente een inventarisatie in te bedden in het beleid. Het Oversticht adviseert om daarbij een duidelijk ambitieniveau vast te leggen: gaat het om behoud of behoud en versterken? Voor alle erven en panden die als karakteristiek aangemerkt worden, adviseert Het Oversticht om zorgvuldig met de inrichting, gebouwen, beplanting en bestrating om te gaan en een advies van een landschapsarchitect of ervenconsulent te betrekken bij de planvorming van eventuele wijzigingen. Hierdoor kan het behoud of versterken van de karakteristieken beter gewaarborgd worden.
Effectieve procedures en heldere communicatie naar eigenaren en ambtenaren zijn essentieel voor het slagen van beleid. Eigenaren zijn gebaat bij een heel duidelijk verhaal over wat het nu betekent om een ‘karakteristiek’ pand te hebben’. Wat zijn de consequenties, maar ook: wat zijn de kansen en mogelijkheden?

Aanpak
Voor Kampen en Zwartewaterland werd een inventarisatie gemaakt van karakteristieke en kansrijke erven. Per erf werd er een beschrijving van objecten gemaakt (in tekst en beeld) en een waardestelling.
Zwolle koos voor een inventarisatie van cultuurhistorische panden. Ook hier was een nieuw bestemmingsplan de aanleiding. Adviseur ruimtelijke plannen Gerko Grobbe: “We hebben ooit een quick scan gemaakt van waardevolle boerderijen. Dat is te ‘licht’ voor het bestemmingsplan. Daarin moeten we het aspect cultuurhistorie meewegen. We hebben besloten dit te gaan regelen met een dubbelbestemming. Om te weten wat we in bouwregels vast kunnen gaan leggen, moesten we een goede inventarisatie hebben van cultuurhistorische waarden van erven. We hebben het Oversticht gevraagd dit te gaan doen en vast te leggen in een heel handzaam document. Foto’s en tekst besschrijven de objecten. De vertaling daarvan zit in een schets en een legenda. Je ziet in één oogopslag wat de waardevolle volumes zijn zoals kap of gevel, of er waardevolle beplanting op het erf zit, etc. Plantoetsers kunnen aan de hand van deze praktische schetsen heel makkelijk werken.”