Actueel

Wat maakt een plek een fijne plek?

Kent u dat? U bent op een plek waar u nog nooit eerder bent geweest, maar u merkt meteen dat het een fijne plek is. U voelt zich thuis en vindt het niet erg om er langer te blijven. De plek is zelfs uitnodigend. Maar waar ligt dat nu aan? Wat maakt een plek een fijne plek?

Gepubliceerd26-02-2019

We nemen een willekeurige stad in Overijssel en kijken wat ‘placemaking’* kan betekenen voor de kwaliteit van onze buitenruimte. We kiezen voor Enschede: een stad in beweging met kleine en grote binnenstedelijke ontwikkelingen. Op drie plekken gaan we in gesprek met elkaar en kijken met andere ogen naar de openbare ruimte.

We beginnen op het stationsplein: de toegangspoort tot de stad. Vanuit het verhoogd gelegen station kom je de stad binnen door een zone met geparkeerde  scooters, fietsen en auto’s. Bomen en ander groen werken vaak goed in een ruimte, maar hier lijken  ze neergezet als opvulling, in plaats van dat ze een doel dienen. Zijlstra: “Het lijkt ook alsof er geen rekening is gehouden met de zon, alle bankjes staan in de schaduw.” Op de plek waar je bankjes zou  verwachten is nu een lege ruimte of er worden fietsen neergezet. Een veelvoorkomend probleem bij stations: fietsenstallingen - of ze zijn er te weinig of ze zijn verkeerd geplaatst. ”Waarom zouden we de bankjes niet kunnen verplaatsen, zoals in een huiskamer? We zijn het niet gewend, we zouden er  meer mee moeten experimenteren. Het is nu te statisch. In New York werkt het ook.” Als we  doorlopen naar het plein richting het centrum voelt het anders.

Onlangs heeft deze kale asfaltplak een ware metamorfose ondergaan: door de kleuren en de  speeltoestellen die muziek maken, nodigt dit plein meer uit tot interactie en verblijven. In de korte tijd dat wij hier staan zie je met name jongeren langskomen, soms nog met enige twijfel nemen ze plaats op de schommel of achter de DJ-tafel. Er worden korte gesprekjes met elkaar aangeknoopt. “Goh, dit moet je vaker doen, je voelt je tien jaar jonger”, wordt ons toegeroepen.

Karssenberg: “Leuk om te zien dat jongeren hier positief benaderd worden in het ontwerp, aangezien ze vaak als probleem (overlast) worden ervaren. De ontwerpers hadden echter meer gebruik kunnen maken van het formaat van het plein. Het is zo groot dat er voldoende plek is om meerdere doelgroepen aan te spreken. De uitdaging is hier om een mix van mensen langer te laten blijven. Laat ze nog maar even experimenteren. Dit idee heeft tijd nodig, maar ziet er veelbelovend uit.”

“Bij beide pleinen zie je trouwens op geen enkele plek mentaal eigenaarschap terug. De ondernemers die aan het plein gevestigd zijn hebben hun ramen bestickerd en zijn dus naar binnen gekeerd. Niemand voelt zich betrokken bij het plein waardoor dus niemand zorgt voor het plein en het niet tot leven komt”, analyseert Karssenberg. Op de hoek heeft Perron22 haar deuren en terras onlangs geopend. Dit is een kans om bij aan te haken. Zijlstra: “Goed om met kantooreigenaren te praten. Wanneer de leefbaarheid van het plein omhoog gaat, gaat ook de waarde van hun pand  omhoog.”

We vervolgen onze fietstocht naar Roombeek. De plek van de vuurwerkramp in 2000. Tegenwoordig is het een plek waar wonen, werken en cultuur op een prettige manier samenkomen. De Roombeek geeft aanleiding ‘iets te doen’, de stenen zijn spannend om op te stappen. Zo heb je ook weer wat te zien. Karssenberg: “Je ziet dat hier heel erg vanuit samenwerking is opgetrokken. Vaak gaat iedereen voor zijn eigen gewin, maar hier zie je dat iedereen er sámen de schouders onder heeft gezet en er dus een passend geheel is gevormd.” Iets wat opvalt zijn de gevels. Langs het water zijn winkels gevestigd, met daarvoor een galerij. Je loopt wellicht droog, maar de puien zijn naar achteren geplaatst waardoor je zicht beperkt wordt. Ondernemers zijn daardoor geneigd om hun reclameuitingen voorbij de gevel te plaatsen, zodat ze gezien worden. Jammer, want hierdoor  verrommelt dit stuk.

We eindigen ons gesprek op het Koningsplein bij het ziekenhuis. In 2016 was deze plek een van de kanshebbers voor de Falco Award (prijs voor de mooiste openbare ruimte in Nederland). Wanneer we op het plein aankomen snappen we deze nominatie gelijk. Het plein ‘voelt goed’, het is  kleinschalig, kleurrijk en er zijn voldoende en fijne zitplaatsen en de looplijn is heel natuurlijk ontworpen. Karssenberg: “Door ook kunstwerken aan de overkant van de weg te plaatsen, zijn er  geen bordjes nodig.”

Tips & Tricks van Hans Karssenberg

  1. Vorm een ‘lekkere plekken’ team en creëer mentaal eigenaarschap! - Je bent 10x meer betrokken wanneer je je eigenaar van een plek voelt.
  2. Beschouw een plein als een octopus, niet als een eiland. - Pak niet alleen een plein aan, maar ook de toegangswegen er naartoe.
  3. Creëer ‘huiskamers’. - Plekken met knusse hoekjes, fijne zitplaatsen, beplanting en goede verlichting. Want waar voel je je thuis? Thuis!
  4. Zorg voor balans. - Een ideaal plein bestaat voor 50% uit betaalde zitplaatsen (terrassen) en voor 50% uit gratis zitplaatsen (bankjes, verhogingen etc.).
  5. Geef een plein drie ‘wanden’.-  Zorg ervoor dat het geen vlakte wordt.
  6. Zorg voor samenhang tussen de hardware, software en orgware van een plek. - Wat zie je, wat doe je en hoe is het georganiseerd?
  7. Zorg ervoor dat de ‘hybride zone’ voor de gevels, de stoep, tussen 0,5 - 2 meter is. - Wanneer deze breder is, gaat men deze privaat maken.
  8. Observeer of een plek gebruikt wordt zoals bedacht is. - Ga nog eens praten met de opdrachtgever.
  9. Na aanleg is een plein niet af, hier begint het pas! - Pas het ontwerp aan als er nieuwe inzichten ontstaan.

* Bij placemaking worden bewoners en andere belanghebbenden betrokken bij de inrichting van de openbare ruimte. Het observeren, begrijpen, activeren en beheren van ‘veelzijdige  ontmoetingsplekken’ in openbare ruimtes, zoals pleinen, straten of parken staat hierbij centraal.

Hans Karssenberg schreef het boek ‘the city at eye level’: Een boek over ‘placemaking’, het verbeteren van steden, straten en plekken. Samen met Gooitske Zijlstra werkt Hans aan het ontwikkelen van straten, pleinen en gebieden.

Dit artikel staat ook in #Over, ons magazine over de toekomst, het heden en verleden van onze leefomgeving. U kunt ons gehele magazine hier online lezen. Wilt u graag een exemplaar ontvangen via de post? Mail dan uw gegevens naar redactie@hetoversticht.nl.

Auteur

Ingrid van Herel

Ingrid van Herel

landschapsarchitect

Stuur een bericht

Contact

Stuur een bericht en
u ontvangt zo snel mogelijk een reactie.

Wij gebruiken jouw gegevens enkel om jouw bericht te beantwoorden en niet voor andere doeleinden. Lees meer in onze privacyverklaring.

Delen

Deel dit item met iemand anders.


Wij gebruiken jouw gegevens enkel om jouw bericht te beantwoorden en niet voor andere doeleinden. Lees meer in onze privacyverklaring.