Actueel

De ins en outs van de Omgevingswet

Als je wilt gaan bouwen of verbouwen, dan lijkt de huidige ruimtelijke ordening op een jungle van regelgeving en procedures. De nieuwe Omgevingswet is bedoeld om dit te verbeteren.

Gepubliceerd18-04-2019
ThemaOmgevingswet in de praktijk

Meer gebruiksgemak, meer integraal, meer bestuurlijke afwegingsruimte en het versnellen en verbeteren van processen. Daar kan niemand op tegen zijn. Maar voor wie is dit bedoeld, wat betekent dit in de praktijk en bovenal: waarom doen we dit eigenlijk?

Nederland kent een rijke geschiedenis van ruimtelijke ordening. Deze wordt bewust of onbewust door veel mensen gewaardeerd. Als er in een vertrouwde situatie iets fundamenteel verandert, dan raken velen van slag. Het bewijs dat de behoefte aan ruimtelijke ordening, balans, rust en helderheid brengt! Ruimtelijke ordening speelde een grote rol als reactie op de ongezonde steden tijdens de industrialisatie. Vanuit erbarmelijke omstandigheden zijn doordacht geplande wijken ontstaan, gericht op licht, lucht en ruimte. En volgens mij houden we daar nog steeds wel van.

De essentie van omgevingskwaliteit
De wens van een fijne en ordelijke leefomgeving blijft, ondanks veranderingen. De Omgevingswet vormt de kapstok voor het bereiken van de ideeën en doelen voor de toekomst. Dit geldt voor een gemeente als geheel en voor een individu dat gewoon een mooi en duurzaam huis wil bouwen. De resultaten van onze ideeën, zoals dat prettige huis en die fijne ontmoetingsplek, bepalen samen de kwaliteit van onze leefomgeving. In de Omgevingswet noemen we dit begrip omgevingskwaliteit. Dit begrip kent  zijn voorlopers in de begrippen ‘architectonische kwaliteit’ en ‘ruimtelijke kwaliteit’, begrippen die in de jaren ‘80 en ‘90 opkwamen. Nu is de centrale doelstelling van de Omgevingswet een gezonde, veilige leefomgeving en het in standhouden van een goede omgevingskwaliteit. Dus vrijwel alles waar je in de omgeving mee te maken krijgt.

Naast architectuur of bouwhoogte, is er ook behoefte te kijken naar o.a. milieu- en sociaaleconomische aspecten bij ruimtelijke initiatieven. Amsterdam  bijvoorbeeld loopt op de Omgevingswet vooruit door in het ruimtelijk ontwerp en inrichting de ‘beweegkwaliteit’ toe te voegen aan de stad. Gezondheid zoals in ‘de bewegende stad’ is steeds  prominenter in de ruimtelijke ordening terug te vinden.

De integrale benadering van de omgeving en haar kwaliteiten in die Omgevingswet is dus in essentie gericht op een prettige leefomgeving, een blijvende behoefte. De directe woonomgeving in Nederland wordt over het algemeen dan ook hoog gewaardeerd. Dat bleek uit het onderzoek van het CBS vorig jaar waarin ruim 9 op de 10 volwassenen aangeven tevreden te zijn met hun directe  woonomgeving en daardoor ook geluk ervaren. Daar speelt de ruimtelijke ordening een belangrijke rol in. Voor ons misschien vanzelfsprekend maar je hoeft de grens maar over te rijden om te ervaren dat dit niet overal zo is.

De kansen van de Omgevingswet
Ruimtelijke ordening vinden we dus belangrijk en de resultaten daarvan in onze leefomgeving worden vaak gewaardeerd, maar die jungle van regelgeving en processen blijft. Kan dat niet wat duidelijker en makkelijker?

Grofweg heeft een gemeente met de Omgevingswet op drie fronten invloed op omgevingskwaliteit. Als eerste kan in een omgevingsvisie de ruimtelijke koers voor de lange termijn integraal worden uitgezet: wat is de identiteit en het onderscheidend vermogen van onze gemeente; welke ambitie hebben we daarmee en hoe gaan we die samen met onze inwoners bereiken. Ten tweede krijgt de uiteindelijke regelgeving zijn plek in het omgevingsplan, een breder en vervangend instrument van het bestemmingsplan. Landelijk en uniform van opzet, waarop digitaal ontsloten informatie en regelgeving voor iedereen toegankelijker wordt. En als derde middel kunnen gemeentes kiezen om procedures voor ruimtelijke initiatieven anders vorm te geven. De Omgevingswet biedt ruimte en daagt uit om anders te gaan werken, met meer vrijheid voor de initiatiefnemer.

Wat verandert er in de dagelijkse praktijk?
Nederland zal er echt niet volledig anders uit gaan zien. Wel kan het per plek of gemeente meer gaan verschillen. Dat is interessant en biedt mogelijkheden om meer de lokale identiteit in het bouwen tot uitdrukking te brengen. Hopelijk komt er dan onderscheid, want nu kun je midden in een willekeurige bloemkoolwijk niet zeggen of je in Zwolle of in Enschede bent. De Omgevingswet biedt ook de mogelijkheid voor initiatiefnemers om meer invloed en regie uit te oefenen in de ruimtelijke ordening van de directe omgeving. Een aantal gemeentes pakt de handschoen op door daadwerkelijk meer invloed bij initiatiefnemers te leggen. In dat geval zegt de gemeente niet meer wat er allemaal (on)mogelijk is, tenzij er aan bepaalde criteria wordt voldaan (nee tenzij). Maar een initiatiefnemer krijgt de kans om de gemeente te overtuigen waarom iets wel kan (ja mits). In ruil voor meer mogelijkheden voor de initiatiefnemer horen ook meer verantwoordelijkheden.

De initiatiefnemer moet onder andere zelf in contact met de buurt gaan, zelf onderzoek doen naar milieucirkels en motiveert bijvoorbeeld waarom zijn idee een ruimtelijke verbetering is voor de omgevingskwaliteit. Ook als dat plan niet past in het bestemmingsplan (straks het omgevingsplan).

Leidt dit alles tot eenvoudig en beter bouwen in de jungle? Dat blijft afwachten, maar het perspectief verschuift in elk geval. De complexiteit van de ruimtelijk ordening zal altijd blijven, maar elk individu krijgt nu meer de kans om zelf de route te bepalen en verantwoordelijkheid te nemen. Dit verdient een kans en ruimtelijke professionals vanuit zowel de overheid als de markt krijgen eveneens de gelegenheid om opdrachtgevers te faciliteren en te helpen in hun nieuwe rol. Zij kunnen helpen om voor initiatiefnemers ruimtelijke processen inzichtelijk te maken door ontwerp en verbeelding. Dit helpt in het maken van moeilijke keuzes en vereenvoudigt de route door de jungle. Dan kan bouwen voor iedereen beter en leuker worden.

Om vraagstukken al volgens de Omgevingswet op te lossen, heeft Het Oversticht de Werkplaats Omgevingskwaliteit ontwikkeld. Zo kunnen initiatiefnemers aan de slag en kan er ervaring worden opgedaan met het integraal en objectief afwegen van alle belangen.

Dit artikel staat ook in #Over, ons magazine over de toekomst, het heden en verleden van onze leefomgeving. U kunt ons gehele magazine hier online lezen. Wilt u graag een exemplaar ontvangen via de post? Mail dan uw gegevens naar redactie@hetoversticht.nl.

Auteur

Rik Onderdelinden

Rik Onderdelinden

programmaleider Omgevingskwaliteit

Stuur een bericht

Contact

Stuur een bericht en
u ontvangt zo snel mogelijk een reactie.

Wij gebruiken jouw gegevens enkel om jouw bericht te beantwoorden en niet voor andere doeleinden. Lees meer in onze privacyverklaring.

Delen

Deel dit item met iemand anders.


Wij gebruiken jouw gegevens enkel om jouw bericht te beantwoorden en niet voor andere doeleinden. Lees meer in onze privacyverklaring.