Actueel

Post 65 - Jong erfgoed in Oost-Nederland

Erfgoed wordt steeds jonger. Na de wederopbouwperiode (1945-1965), zijn de ogen nu gericht op de periode erna. Onder de noemer Post 65 maakt de erfgoedwereld zich op voor een inventarisatie van onze jongste geschiedenis, de periode na 1965. Daarmee komt het verleden opeens verrassend dichtbij.

Gepubliceerd19-12-2019
ThemaErfgoed en herbestemmen

Wensenlijstje
Erfgoedvereniging Heemschut, een Nederlandse vereniging voor het behoud van cultuurmonumenten, wees er onlangs terecht op dat Nederland nog niet één rijksmonument telt uit de periode na 1965. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat er niets gebeurt. In Overijssel zijn verschillende Post 65 monumenten aangewezen en een aantal gemeenten heeft potentiële kanshebbers in het vizier. Zo heeft de gemeente Zwolle met het opstellen van een top 25 uit de wederopbouw ook alvast een voorschot genomen op waardevolle gebouwen uit de periode na 1965. Op het wensenlijstje staat bijvoorbeeld het provinciehuis uit 1967. Het gebouw heeft een opzet met een functiescheiding, die typisch is voor de late jaren zestig; de kantoren voor administratie zijn ondergebracht in de hoogbouw, de representatieve ruimtes van het bestuur in de laagbouw ernaast. De twee bouwdelen zijn verbonden door een loopbrug, waaronder een doorkijkje wordt geboden op het achterliggende park. De tuin in het park is ontworpen en aangelegd door Mien Ruys.

Burgerparticipatie
Ook het Zwolse stadhuis van architect Konijnenburg prijkt op het lijstje. Kenmerkend voor het opkomende burgerverzet en de groeiende burgerparticipatie, werd na veel gemor van de Zwolse bevolking in 1972 een aangepast ontwerp gebouwd. Ook met stip genoteerd op de Zwolse lijst is het woningcomplex Onder de Bogen van Aldo van Eyck en Theo Bosch uit 1974-75. Na de grootschalige sloop om de stad verkeerstoegankelijker te maken, kwam er in de jaren zestig meer aandacht voor de menselijke maat en de leefbaarheid van historische binnensteden en daar is Onder de Bogen een aangenaam voorbeeld van.

De Krekenbuurt in de Aa-landen is intussen aangewezen als gemeentelijk monument. Net als bij de realisatie van de buurt was ook bij de aanwijzing de inspraak van bewoners belangrijk. Het onderhoud van het semi-openbare en gemeenschappelijke groen valt onder hun verantwoordelijkheid, net als het onderhoud van de geschakelde koepelwoningen.

Experimentele woningbouw
Elders in de provincie zijn eveneens typerende voorbeelden uit deze periode te vinden, waar over bescherming wordt nagedacht of die zelfs al beschermd zijn. De Kasbah in Hengelo is een complex paalwoningen naar ontwerp van Piet Blom uit 1973, die later bekend werd met zijn kubuswoningen in Rotterdam. In 2013 is De Kasbah aangewezen als gemeentelijk monument. Het opvallende complex is één van de 64 projecten die onderdeel waren van het unieke landelijke programma Experimentele Woningbouw. Dit programma zorgde voor vernieuwing in de volkshuisvesting en stadsvernieuwing in reactie op de grootschalige, monotone woonwijken uit de jaren zestig.

Een aantal ontwerpen van de in Twente actieve en destijds uiterst moderne ontwerpen van architect Nico Zantinge uit de jaren zeventig is aangewezen als gemeentelijk monument. Zijn eigen woonhuis valt hier ook onder. Het naar Deens voorbeeld door Zantinge ontworpen complex Teesinkbos bij Boekelo met ingetogen patiowoningen in het groen, staat op de nominatie om beschermd te worden.

In Flevoland zijn jonge monumenten te vinden die al bescherming genieten, zoals het Agora gebouw van Van Klingeren in Dronten. Dit gebouw, beter bekend als de Meerpaal, moest dienst doen als gemeenschapscentrum. In feite betrof het een ultieme doos van een staal-en-glas constructie over een openluchttheater en een plein. Onverenigbaar geachte functies werden in De Meerpaal samengebracht, van de wekelijkse markt tot theater, van sportfaciliteiten voor scholen tot caféterras en tv-studio.

Jong, jonger, jongst
Het jongste monument van Overijssel staat in de bossen van de Holterberg, ten noorden van Holten. Het is een villa die in 1992 is ontworpen door de vermaarde architecten Rem Koolhaas en Gro Bonesmo van het bureau Office Metropolian Architecture (OMA). De villa is bijzonder, omdat Rem Koolhaas nauwelijks woonhuizen heeft ontworpen. De vormentaal past precies in zijn oeuvre door de toepassing van kenmerkende dunne betonvloeren met hellingbanen en glazen gevels.

Bloemkoolwijken
Het gaat met het onderzoek van de bouwproductie van Post 65 natuurlijk niet alleen om het beschermen van de ‘toppers’, de individuele projecten of speciale bouwprojecten die eruit springen. Net zo kenmerkend voor die tijd zijn de overvloedig gebouwde bloemkoolwijken, geprezen om het fijne wonen, verguisd om het hoge verdwaalgehalte van de kronkelstraten en de doorlopende woonerven.

Meer waardering
De waardering voor het erfgoed uit periode na 1965 is gering, zowel bij de deskundigen als bij het brede publiek. De (potentiële) jonge monumenten liggen te vers in het geheugen. Daarnaast is er nog nauwelijks erfgoed breed onderzoek gedaan naar de betekenis op nationaal niveau. Welke thema’s vinden mensen, die de Post 65 periode hebben meegemaakt van belang, en hoe gaan we die straks waarderen? De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is hard bezig om de kennis én waardering te vergroten. Een landelijke werkgroep van erfgoedprofessionals, waar Het Oversticht ook aan deelneemt, is in gesprek over een mogelijke waardering. Of en welke bescherming daaruit volgt moet nog blijken.  

Dit artikel staat ook in #Over, ons magazine over de toekomst, het heden en verleden van onze leefomgeving. U kunt ons gehele magazine hier online lezen. Wilt u graag een exemplaar ontvangen via de post? Mail dan uw gegevens naar redactie@hetoversticht.nl.

Auteur

Mascha van Damme

Mascha van Damme

architectuurhistoricus

Stuur een bericht

Contact

Stuur een bericht en
u ontvangt zo snel mogelijk een reactie.

Wij gebruiken jouw gegevens enkel om jouw bericht te beantwoorden en niet voor andere doeleinden. Lees meer in onze privacyverklaring.

Delen

Deel dit item met iemand anders.


Wij gebruiken jouw gegevens enkel om jouw bericht te beantwoorden en niet voor andere doeleinden. Lees meer in onze privacyverklaring.