Actueel

Gevelfondsen geven binnensteden hernieuwd elan

De binnenstad z’n oorspronkelijke elan terug geven door de kwaliteit van puien te verhogen. Een zogeheten gevelfonds helpt ondernemers daar een handje bij. Dit is een lokale stimuleringsregeling die eigenaren en verhuurders met geld en expertise ondersteunt bij het opknappen van winkelpanden op straatniveau. Het Oversticht sprak met betrokken partijen en keek links en rechts naar de resultaten.

Gepubliceerd06-01-2020

Niet overal gaat het goed met binnensteden. De grootste boosdoener is online verkoop en teruglopende omzet in fysieke winkels, leidend tot extra leegstand op ‘plinthoogte’, het straatniveau. In veel steden kleuren lege etalages en ontruimde winkels als rotte kiezen het straatbeeld. In groeiende mate ook opnieuw in kernwinkelcentra die niks te klagen hadden, zegt Gertjan Slob, directeur Onderzoek van retail-onderzoeksbureau Locatus. De ‘markt’ leek daar aanvankelijk zelf de grootste leegstandsproblemen op te lossen, omdat veel vrijgekomen panden zijn omgebouwd naar woningen of ingevuld werden door horeca of niet-consumentgerichte functies. “Hoofdwinkelgebieden en binnenstedelijke winkelstraten krijgen opnieuw de hardste klappen”, zegt hij. De leegstand stijgt nog niet met volle procenten, maar desondanks is het zorgwekkend: “Er zijn extra acties nodig om leegstand tegen te gaan.” 

Zo’n actie zou, voor zover al niet gerealiseerd, de instelling van een gevelfonds kunnen zijn, vindt Robin Veenink, werkzaam bij Het Oversticht, en stadsbouwmeester in onder meer de gemeente Hengelo. De achterliggende gedachte is dat pandeigenaren zich ervan bewust zijn dat ondernemers zich graag vestigen in verfraaide panden, waardoor leegstand bestreden wordt. Een financieel zetje en deskundige begeleiding trekt ze vaak over de streep voor een verantwoorde opknapbeurt. Veenink: “Zo’n voorziening draagt bij aan de economische vitaliteit van binnensteden. Winkelen is in toenemende mate een kwestie van beleving. Consumenten kunnen via het internet overal hun spullen kopen, maar juist die beleving krijgen ze aan de deur niet meegeleverd.

Slob ziet gevel- of puienfondsen eveneens als een nuttige stimuleringsmaatregel. “Niet hét middel, wel een nuttig instrument. Het unique selling point van centrumsteden is hun historische karakter - als ze daarover tenminste beschikken. Met een gevelfonds kun je historische architectuur en erfgoed behouden en versterken.”

Hij noemt Meppel, waar Het Oversticht een quick scan van gevels uitvoerde in opdracht van pandeigenaren en de gemeente en waar inmiddels een subsidieregeling is. “Daar werkt een gevelfonds prima, maar in Hoogeveen of Emmen moeten andere middelen worden gezocht.” Gevelfondsen bevorderen naar zijn idee niet alleen de winkelfunctie, maar versterken de toeristische functie als geheel. Deventer, met z’n gave middeleeuwse stadsstructuur en monumenten uit de tijd van het handelsverbond de Hanze, is daar volgens hem een mooi voorbeeld van. “Dat is echt een stad voor een weekeindje weg.”

Hengelo kwam al in 2009 tot het inzicht dat een gevelfonds kan helpen om de attractiewaarde van de binnenstad te vergroten. Zoals in veel stadscentra zijn daar fraaie en karakteristieke gevels ‘weggedrukt’ achter soms ronduit lelijke luifels en winkelpuien. De gemeente riep een ‘puiencommissie’ in het leven, met een onafhankelijke voorzitter, een stedenbouwkundige van de gemeente, een monumentenspecialist en de stadsbouwmeester.

Laatstgenoemde wijst erop dat de stimuleringsregeling zich niet alleen leent voor vooroorlogse panden. De talrijke panden uit de wederopbouwtijd in de Hengelose binnenstad zijn in zijn optiek net zo van waarde. “Bij zijn opmerking over de noodzaak van een historische stadskern heeft Slob een punt”, aldus de Hengelose stadsbouwmeester. “Maar ik kijk daar anders naar. Vraag je aan het winkelend publiek wat het mooi vindt, dan zal het ongetwijfeld een zeer oud pand aanwijzen als favoriet. Maar die alleen aanpakken zou in mijn ogen niet werken. Het gaat om het straatbeeld als geheel.”

Van meet af aan was er in Hengelo veel interesse voor het puienfonds, aldus Veenink. “Zowel vanuit de politiek als van pandeigenaren. Tien jaar geleden maakten we een flitsende start in de Drienerstraat, een aanloopstraat die tamelijk in verval was. Een van de verhuurders besloot een rijtje van vier panden aan te pakken. Uiteindelijk zijn dat er zelfs vijf geworden, omdat hij er nog een bij kocht.”

Acht keer per jaar heeft de commissie een –meestal goed gevuld– ‘spreekuur’. Met eigenaren en/of huurders overlegt zij dan over eventuele bouwkundige aanpassingen van gevels en puien. “Na tien jaar is het nieuwtje er niet af. Er zitten nog veel verbeteringen in de pijplijn”, verwacht Veenink. Ondernemers en vastgoedpartijen zijn doordrongen van het belang van een vitale binnenstad. Dat zorgt niet alleen voor een stabiele huurwaarde, maar verhoogt ook de waarde van het vastgoed. Met een zogenoemd multipliereffect: “Voor elke euro gemeenschapsgeld uit het puienfonds komt er gemiddeld €3 terug aan investeringen.” Niet alleen de vastgoedeigenaren profiteren daar van, maar ook inwoners, die er bij gebaat zijn dat het voorzieningenniveau in hun stad op peil blijft en verloedering uitblijft.

Een misvatting onder betrokkenen is volgens Veenink soms dat er historiserend opgeknapt moet worden. Uit het archief worden wel eerst oorspronkelijke aanzichten opgediept, als houvast voor nieuwe ontwerpen. “Maar het gaat er bij historische panden om dat de samenhang tussen begane grond en de bouwlagen daarboven wordt hersteld en dat het totaalplaatje klopt.” De Hengelose Drienerstraat is mede dankzij het enthousiasme van genoemde pandeigenaar, gemeente en huurders nieuw leven ingeblazen. Inmiddels zijn om en nabij dertig panden aangepakt en er zitten er meer in de ‘pijplijn’.

Dit artikel staat ook in #Over, ons magazine over de toekomst, het heden en verleden van onze leefomgeving. U kunt ons gehele magazine hier online lezen. Wilt u graag een exemplaar ontvangen via de post? Mail dan uw gegevens naar redactie@hetoversticht.nl.

Auteur

Robin Veenink

Robin Veenink

stadsbouwmeester

Stuur een bericht

Contact

Stuur een bericht en
u ontvangt zo snel mogelijk een reactie.

Wij gebruiken jouw gegevens enkel om jouw bericht te beantwoorden en niet voor andere doeleinden. Lees meer in onze privacyverklaring.

Delen

Deel dit item met iemand anders.


Wij gebruiken jouw gegevens enkel om jouw bericht te beantwoorden en niet voor andere doeleinden. Lees meer in onze privacyverklaring.