Actueel

Verandering en kwaliteit gaan hand in hand bij verduurzamen van de leefomgeving

In september was ik als spreker te gast op Springtij. Het grootste duurzaamheidsforum van ons land. Mijn verhaal begon ik met de zin: “Onze leefomgeving is een afspiegeling van de wensen en noden van onze samenleving en verandert daarom altijd met ons mee”.

Gepubliceerd14-01-2020

De titel van Springtij was ‘Morgen is allang begonnen’. Een titel naar m’n hart. Want de tijd is voorbij van doorschuiven naar morgen, plannen blijven maken en blijven onderzoeken. Ook op het moment dat ik dit schrijf gaat op allerlei plekken de schop in de grond. Om wegen te verbreden, bruggen aan te leggen, zonneparken te bouwen, dijken op te hogen en nog veel meer. Stuk voor stuk zijn het fysieke maatregelen die onze leefomgeving van morgen vormen en die kansen bieden om de kwaliteit van onze leefomgeving een impuls te geven.

Te vaak zie ik projecten van start gaan waarbij er wel ‘nagedacht’ is over allerlei duurzame thema’s, maar waarbij de kwaliteit steeds meer afvlakt, totdat er uiteindelijk weinig meer overblijft. Het rendementsdenken waarbij het aantal kilowatturen overheerst, is een kortetermijnoplossing. De kwaliteitsslag wordt nog te vaak achterwege gelaten en dat is dom. Want als je toch al aan het scheppen bent, doet die ene kruiwagen extra er ook niet toe. Helaas is die gedachte nog geen gemeengoed. Sla er het rapport ‘Zorg voor landschap’ van het Planbureau voor de Leefomgeving – afgelopen november gepresenteerd – maar op na. Daarin concludeert het PBL dat het landschap in het huidige overheidsbeleid al te vaak sluitpost is. Het is tijd voor maatregelen die én bijdragen aan het tegengaan van klimaatverandering én die onze leefomgeving kwalitatief een impuls geven.

‘Mooie woorden, maar hoe dan?’ Accepteer ten eerste dat onze leefomgeving geen openluchtmuseum is. Het is een reflectie van de steeds veranderende noden en wensen van onze – en eerdere – generaties. Vaak gaat de verandering zo langzaam dat we er geleidelijk aan wennen. In onze leefomgeving – of het nou in landelijk gebied is of in een stedelijke kern – houden we het liefste alles zoals het is. Meestal komt dat door de betekenis die mensen aan plekken toekennen. Omdat ze er opgegroeid zijn, omdat het de plek is waar je je eerste zoen kreeg of simpelweg omdat jij je er fijn voelt en dat het er ‘mooi’ is. Een natuurlijke reactie op verandering is verzet. Ik heb zelf ook herinneringen aan plekken waar ik als kind hutten bouwde, dagenlang naar roestige spijkers zocht met mijn metaaldetector – en niet onbelangrijk – waar mijn zoontje nu hetzelfde doet bij zijn opa en oma.

Generaties groeien in verschillende tijdsgewrichten en met andere waarden op. Zo zegt mijn zoontje doodleuk ‘molen’ tegen een windmolen van 200 meter hoog maar ook tegen de korenmolen in de stad uit 1776. Als het ons lukt om te accepteren dat plekken veranderen, dan kunnen we het gesprek met elkaar voeren over kwaliteit. Wat betekent kwaliteit voor een specifieke plek of gebied? Kunnen we die kwaliteit versterken door het toevoegen van een nieuwe functie? Lastige – maar noodzakelijke – vragen als we het bijvoorbeeld hebben over de impact van de energietransitie in onze leefomgeving. De publieke discussie over de plaatsing van zonneparken en windmolens is fel. Feit is echter dat onze leefomgeving altijd een component van energieopwekking in zich heeft gehad. Van veenafgravingen tot elektriciteitscentrales met grote verdeelstations. Die ontwikkeling is in de loop der tijd praktisch onzichtbaar geworden. We vinden het een vanzelfsprekendheid dat er stroom uit een stopcontact komt, maar de manier waarop die stroom opgewekt is, staat heel ver van ons af. Energiebronnen zullen de komende 10 jaar veel zichtbaarder worden in onze leefomgeving. De kunst is om dat op plekken te doen waar de leefomgeving direct – of indirect – aan kwaliteit wint door een toevoeging van de energiefunctie. Ik ben ervan overtuigd dat dat op veel plekken prima kan, maar alleen als je geen concessies doet en het rendementsdenken durft te verlaten. Dan krijg je waardevolle combinaties van hernieuwbare energie met nieuwe vormen van landbouw en natuurontwikkeling. Er zijn genoeg plekken waar men dat begrepen heeft. De zonneparken in Heeten en het Gelderse Hengelo zijn voorbeelden van plaatsen waar flink geïnvesteerd wordt in het herstellen of versterken van landschapsstructuren.

Hopelijk is het duidelijk dat ik een optimist ben. En dat verandering en kwaliteit hand in hand kunnen gaan als je er goed over nadenkt en doordacht handelt. Verduurzaming is voor mij daarom nooit een doel op zich. Ik wil me inzetten voor verduurzaming van onze leefomgeving met kwaliteit. Het gesprek over wat kwaliteit is, kan ons helpen om op de langere termijn terug te kijken met een voldaan gevoel.

Om dit te bereiken, is het nodig met elkaar af te stemmen wat we belangrijk vinden in onze leefomgeving. Op die manier kunnen we het woord ‘kwaliteit’ blijven inkleuren en kunnen we binnenkort nieuwe lagen aan onze leefomgeving toevoegen. Over 50 jaar protesteren we dan zij-aan-zij als we windmolens, zonneparken en andere installaties af moeten breken omdat er betere en nog duurzamere middelen
voorhanden zijn.

Dit artikel staat ook in #Over, ons magazine over de toekomst, het heden en verleden van onze leefomgeving. U kunt ons gehele magazine hier online lezen. Wilt u graag een exemplaar ontvangen via de post? Mail dan uw gegevens naar redactie@hetoversticht.nl.

Foto: Cloudshots

Auteur

Tim Vredeveld

Tim Vredeveld

programmaleider verduurzaming

Stuur een bericht

Contact

Stuur een bericht en
u ontvangt zo snel mogelijk een reactie.

Wij gebruiken jouw gegevens enkel om jouw bericht te beantwoorden en niet voor andere doeleinden. Lees meer in onze privacyverklaring.

Delen

Deel dit item met iemand anders.


Wij gebruiken jouw gegevens enkel om jouw bericht te beantwoorden en niet voor andere doeleinden. Lees meer in onze privacyverklaring.