Actueel

Erfgoed en klimaat: De nieuwe kaart van Nederland – daar moeten we het samen over hebben.

Eerst maar een waarschuwing. Deze column is niet sexy en niet leuk. Maar wel uitdagend. Het gaat over de toekomst van ons erfgoed en de druk die daarop staat door de veranderingen van ons klimaat. Bedreiging dus. Of, als het aan mij ligt: kans! Dan moeten we wel nu in actie komen.


Nog niet afgeschrikt? Geweldig! Wat mij zo aanstaat in Panorama Nederland, een toekomstperspectief uitgedragen door het College van Rijksadviseurs, is dat de grote thema’s waar we voor staan, zoals het verminderen van CO2-uitstoot, droge voeten, de klimaatadaptatie, kringlooplandbouw om er maar een paar te noemen, aangevlogen worden als kans om gezamenlijk te werken aan een schoner, hechter en rijker Nederland. Positief dus. En niet praten vanuit ‘moeten’, maar vanuit ‘kunnen’. De uitnodiging van Commissaris van de Koning Andries Heidema  om niet alleen de tuin van Overijssel te zijn maar ook proeftuin te zijn, neem ik graag aan.

Precies die houding van 'kunnen' en 'positiviteit' biedt naar mijn idee toekomst voor ons erfgoed. Dit staat onder druk door de klimaatveranderingen. Al hoor je daar, gek genoeg nog niet veel over. Maar denk maar aan de houten fundering of vloerbalken van veel monumenten. Bijna heel Amsterdam – met daarbij veel monumenten - staat op palen. Als de stand van grondwater wisselt, gaan deze sneller achteruit. Heftige regenbuien veroorzaken erosie van materialen, bijvoorbeeld bij natuursteen of baksteen. Bruggen, sluizen en gemalen zijn gebouwd om een bepaalde hoeveelheid water te verwerken. En landschappen – zeker ook landgoederen - hebben te leiden onder een veranderend grondwaterpeil.

Het is de hoogste tijd om na te denken over de toekomst van ons erfgoed in relatie tot die veranderingen. Daarbij is het belangrijk niet in de weerstand te schieten. Laten we ons realiseren dat ons landschap gevormd is door veranderingen. Die zijn van alle tijden. En als we uitgaan van een grondhouding waarbij verandering kansen biedt, kunnen we kijken hoe we kwaliteit kunnen toevoegen aan een gebied. Ruimte voor de Rivier, vind ik zo’n voorbeeld. Of kijk eens naar Kampen. Hier in de wijk aan de kant van het station, heeft men wateroverlast. De voorstellen om hier wat aan te doen, kwamen niet verder omdat afspraken met bewoners en de bedrijven in de wijk dat bemoeilijkten.

Wij werkten vanuit Het Oversticht samen met andere partijen aan een oplossing en haalden het historische verhaal naar boven. Het verhaal over de schans die er ooit lag en werkte als een soort afvoerroute van water dat vanaf de IIsselbrug de wijk in liep; de slootjes en vijvers die ooit in het gebied waren en drooggelegd waren; de plek van de wijk, ooit een voormalige arm van de IJssel. Door het verhaal naar boven te krijgen begrepen de betrokkenen in de wijk waarom het waterprobleem juist hier speelde en waarom het zin heeft om op bepaalde plek voorzieningen te treffen om dit op te lossen. Er is meer draagvlak voor. Zo kunnen erfgoed en geschiedenis een verbinding aangaan met hedendaagse uitdagingen. Wat zeg ik? Een kans bieden voor kwaliteit en draagvlak!

Laten we eens op een andere manier naar ons erfgoed kijken. We staan voor nieuwe problemen, dus moeten ook zoeken naar nieuwe oplossingen. Met creativiteit en verbeeldingskracht, zoals ook het College van Rijksadviseurs bepleit bij Panorama Nederland. En door samen te werken met andere disciplines. Bij de veranderingen van ons klimaat doen we er goed aan om vanuit erfgoed samen te werken met waterexperts en creatieve denkers, kunstenaars en vormgevers. En laten we ervoor zorgen dat we binnen dat platform ook beheerders van gebouwen en andere objecten zoals watererfgoed betrekken. Laten we proberen te kijken met de ogen van een ander. En onze blik ook op het buitenland richten. Leren van wat er elders gebeurt en hoe daar in oplossingen gedacht wordt. In Athene hebben de tempels last van erosie door heftige regenbuien. Hoe gaat men daarmee om? We hoeven niet allemaal zelf het wiel uit te vinden. En laten we vooral onze eigen ervaring en kennis niet over het hoofd zien. In Nederland hebben we al eeuwenlang ervaring met het werken met water. Drooglegging van polders, ombuigen van rivieren. Die kennis kunnen we goed gebruiken!

Mede door onze insteek bij de problematiek in Kampen legden de TU Delft en Hanze Hogeschool contact met ons. We zijn het erover eens: samen kunnen we elkaar versterken bij het denken in oplossingen. Er is aandacht voor klimaatadaptatie. Gaat het om erfgoed, dan zijn er vragen: welke keuzes maak je als het om erfgoed gaat? En in hoeverre kan erfgoed bijdragen aan oplossingen? Daar moeten we het met elkaar over hebben en wel snel. Er zal een nieuwe kaart van Nederland komen. We zullen wat erfgoed betreft misschien niet alles kunnen behouden in de huidige staat. Er zal een nieuw beeld ontstaan. Is dat erg? Of biedt dat nieuwe kansen en voegen we met kwaliteit een nieuwe laag toe aan onze omgeving?

Laten we niet ingehaald worden door de ontwikkelingen, maar hierop voorsorteren. Vanuit een verlangen naar een mooie nieuwe toekomst met daarin erfgoed als kansrijke factor om signatuur te bieden aan die nieuwe laag die we gaan creëren.  Collega’s bij de RCE, waterschappen, universiteiten en hogescholen, woningbouwcorporaties, overheden, bewonersinitiatieven. Jij als landgoedeigenaar, kunstenaar, landgoedeigenaar, erfgoedorganisatie. Iedereen die zich betrokken voelt bij dit onderwerp: laat van je horen als je dit thema omarmt. Laten we:

  • Het gesprek met elkaar aangaan over de kansen van erfgoed bij de klimaatverandering
  • Zorgen dat we met meerdere disciplines aan tafel komen te zitten, crossovers en nieuwe samenwerkingsverbanden vormen
  • Inventariseren wat er op ons afkomt de komende tijd en hoe we hierop kunnen reageren
  • Een methodiek ontwikkelen om keuzes te maken.
  • Het ‘doen’ en ‘leren’ stimuleren door goede voorbeeldprojecten te laten zien

Adviseur

Marieke van Zanten

Marieke van Zanten

architectuurhistoricus

Stuur een bericht

Contact

Stuur een bericht en
u ontvangt zo snel mogelijk een reactie.

Wij gebruiken jouw gegevens enkel om jouw bericht te beantwoorden en niet voor andere doeleinden. Lees meer in onze privacyverklaring.

Altijd op de hoogte?

Actuele projecten, ontwikkelingen, achtergronden en bijeenkomsten: mis het niet en meld u aan voor onze nieuwsbrief!













Wij gebruiken jouw gegevens enkel om jouw bericht te beantwoorden en niet voor andere doeleinden. Lees meer in onze privacyverklaring.